اعتماد به نفس یا خودباوری چیست؟
اعتماد به نفس یعنی اعتماد به توانمندیها و باور به استعدادها و مهارتهای خود در انجام کارها، مثل اعتماد به نفس در تحصیل یا شغل یا رشتههای ورزشی و هنری.
تفاوت اعتماد به نفس با عزت نفس
همانطور که در تعریف بالا گفته شد اعتماد به نفس یک ویژگی روانی است که انسان با داشتن آن خود را توانمند در انجام رساندن کار یا مسئولیتی میبیند. اما تعریف عزت نفس چیز دیگریست؛
- عزت نفس یعنی احساس ارزشمندی و احترام به خود صرف نظر از پیروزیها یا شکستها
بنابراین می توان گفت:
- اعتماد به نفس نوسان پذیر است و تحت تاثیر شکست و پیروزی در انجام کارها قرار میگیرد
- عزت نفس پایداری بیشتری دارد چرا که انسان فارغ از شکستها و ناکامیهایش خود را ارزشمند میبیند
- اعتماد به نفس احساس توانمندی است و عزت نفس احساس ارزشمندی
- عزت نفس در برگیرنده اعتماد به نفس است ولی برعکس آن لزوما صادق نیست
- عزت نفس بیشتر به دیدگاه کلی فرد نسبت به خود و ارزشهای درونیاش برمیگردد ولی اعتماد به نفس به تناسب وضعیت، ممکن است پایین یا بالا برود
با تمام تفاوتهای گفته شده اما عموما این دو واژه را یکسان معنا میکنند و ما هم در ادامه این مقاله این دو واژه را به جای یکدیگر استفاده میکنیم!!!
تفاوت اعتماد به نفس با غرور و خودشیفتگی
خیلی از اوقات تشخیص فردی که اعتماد به نفس دارد با فردی که خودشیفته و مغرور است کار سختی است. عمده تفاوتهای فرد مغرور با فردی که اعتماد به نفسش زیاد است عبارتند از:
- انسان با اعتماد به نفس معمولا متواضعانه رفتار میکند و به دیگران و تواناییهای آنها احترام میگذارد
- انسان مغرور یا خودشیفته معمولا سعی در نشان دادن برتری خود نسبت به دیگران دارد، حتی به کمک تحقیر دیگران و بی احترامی به آنها
- انسان با اعتماد به نفس، همیشه سعی در پیشرفت توانمندیهای خود دارد
- انسان مغرور خود را در توانمندترین حالت تصور میکند و به دنبال پیشرفت دادن تواناییهایش نیست
- انسان خودباور نسبت به عملکردش مسئولیت پذیر است و در دفاع از عملکردش توانمندی دارد
- انسان خودشیفته پاسخگوی مسئولیت هایش نیست و در برابر انتقاد به پرخاشگری دست میزند
نشانه های کمبود اعتماد به نفس در کودکان
- ترس از اشتباه کردن
این کودکان همواره محتاط عمل میکنند به این خاطر که میترسند مبادا اشتباهی از آنها سر بزند و تنبیه شوند.
- دوری از چالشها و کارهای جدید
به دلیل فرار از اشتباه کردن در انجام کارها معمولا به سراغ کارهای جدید و مواجهه با چالشهای نو نمیروند.
- خود انتقادگری بیش از اندازه
در بیشتر مواقع آنها کوچکترین اشتباهات خود را خیلی بزرگ جلوه میدهند و به شدت خود را سرزنش میکنند.
- نیاز به تائید دیگران
این کودکان پس از انجام هر کاری دائم به دنبال گرفتن تائید از دیگران هستند و ارزش کار خود را با میزان مورد قبول دیگران بودن، سنجش میکنند.
- احساس ناکافی بودن یا بی ارزشی
به خاطر ترش از اشتباه کردن، فرصت تجربه چیزهای جدید و ارزشمند را از خود میگیرند و به مرور احساس بیارزشی و ناکافی بودن میکنند.
- ناتوانی در ابراز احساسات
آنها احساسات خود را سرکوب میکنند تا پاسخگوی احساسات دیگران نسبت به کارهایشان باشند (همان نیازمندی به تائید دیگران).
- رفتار پرخاشگرانه و منزوی
از آنجا که همیشه سعی در انجام بدون اشتباه کارها دارند، اضطراب و فشار روانی زیادی را تحمل میکنند که گاهی با یک تلنگر ساده باعث بروز پرخاشگری در آنها میشود یا سبب گوشه گیری آنها از دیگران خواهد شد.
- نداشتن انگیزه
ترسهاشان دست و پای آنها را زنجیر کرده و انگیزهای برای انجام اقدامات موثر در زندگیشان ندارند.
- ترس از اشتباه در تعاملات اجتماعی
این دسته از بچهها یا در جمعها گوشه گیری میکنند یا اگر در جمعی باشند ساکت و بی تحرک میمانند تا مبادا حرف یا عمل آنها اشتباهی را به وجود آورد.
- اختلالات جسمانی یا مشکلات خواب
اضطراب زیاد، تنهایی و نداشتن مهارت ارتباط با دیگران، خود کم بینی و احساس ناکافی بودن و درک نشدن احساسات آنها توسط سایرین باعث میشود تا آنها مشکلات جدی در خوابیدن داشته باشند یا رفتارهای به اصطلاح دست و پا چلفتی از خود بروز دهند.
تاثیر اعتماد به نفس بالا در کودکان
- احساس شادی کودک در جمعهای همسن و سالان
- راحتی کودک در معاشرت با دیگران
- شجاعت او در انجام کارها، بکاربردن خلاقیتها و مسئولیت پذیری
- مشتاق بودن برای انجام کارهای جدید و تجربه چالش های نو
- راحت بودن کودک در ابراز احساساتش
- توجه کودک به ارزش ذاتی کارهایش به جای ترجیح ارزش گذاری دیگران بر کارهای او
- خوش خلقی کودک در اکثر اوقات و سلامت جسمانی و داشتن خواب راحت
“با تقویت اعتماد به نفس در کودکان، اونها میتونن با اطمینان بیشتری از والدینشون جدا بشن و برای ورود به محیطهای جدید مثل مهدکودک آماده بشن. نشانههای آمادگی کودک برای مهدکودک میتونه به شما در این مسیر کمک کنه.”
تکنیک های بالا بردن عزت نفس در کودکان
- برای کودک داستان بخوانید تا از شخصیتهای داستان یادبگیرد
- خودتان یک الگوی موفق اعتماد به نفس برای کودک باشید
- تشویق و پشتیبانی کودک و نترساندن او از اشتباه کردن
- کودک را به بازیها و فعالیت های جمعی تشویق کنید
- استفاده بیشتر از جملات تاکیدی مثبت مانند:
- عزیزم تو از پسش برمیای
- انجامش برای تو سخت نیست
- من بهت ایمان دارم
- عالی انجامش دادی
- حالا دیدی چقدر تو انجامش خوب بودی
- کمک به کودک در جبران کردن اشتباهاتش
- درک احساسات کودک و بازی کردن با او
- پرهیز از زدن برچسب منفی به کودک
- وقت گذاشتن برای صحبت با کودک
بازی های مناسب برای افزایش اعتماد به نفس کودک
- بازیهای همکاری گروهی
- فوتبال
- والیبال
- هندبال
- کبدی
- بسکتبال
- بازیهای نقش آفرینی (Role-Playing)
- بازی پزشک و بیمار
- دزد و پلیس
- معلم و دانش آموز
- بازیهای نقش آفرینی ویدئویی
- بازیهای چالش برانگیز (پازل و معما)
- سودوکو
- جورچین
- معماهای منطقی
- بازیهای فیزیکی و ورزشی
- دو میدانی
- طناب کشی
- پریدن از موانع کوچک و متناسب جثه کودک
- دوچرخه سواری
- شنا
- بازیهای ساخت و ساز
- اسباب بازیهای لگو
- اسباب بازیهای سرهم کردنی
- بازیهای هنر و نقاشی
- نقاشی
- طراحی
- رنگ آمیزی
- سفالگری
- بازیهای رقابتی با محیط امن
- منچ
- مارپله
- شطرنج
- دوز
- بازیهای تقویت مهارت کلامی
- قصه خوانی
- اجرای نمایش
- شعرخوانی
- بازیهای شجاعت و غلبه بر ترس
- سوار شدن دوچرخه
- سوار شدن چرخ و فلک
کتاب های مناسب برای تربیت کودکان با اعتماد به نفس
برای مطالعه بیشتر در مورد اعتماد به نفس در کودکان تعدادی از منابع انگلیسی و فارسی را به شما معرفی میکنیم:
- کتاب “شجاع و با اعتماد به نفس باش” یا “Be Brave, Be You” از «جوئل ال. گیرین»
- کتاب “اعتماد به نفس کودکان” یا ” The Self-Esteem Workbook for Kids” از «لیزا ام. اسکاب»
- کتاب “راز اعتماد به نفس در کودکان” یا ” The Confidence Code for Girls” از «کتی کای و کلیر شیپمن»
- کتاب ” اعتماد به نفس در کودکان و نوجوانان” از «دکتر محمدرضا شکوهی»
- کتاب ” پرورش اعتماد به نفس در کودکان” از «دکتر زهره نیکزاد»
- کتاب ” اعتماد به نفس در تربیت کودکان” از «دکتر نازنین سیفی»
نقش مهدکودک در بالابردن عزت نفس کودکان
بدیهی است که بهترین مکان برای دادن فرصت مناسب به کودکان برای اینکه خودی نشان بدهند محیط مهد کودک است. در مهد کودک آنها با یکدیگر معاشرت، بازی و رقابت میکنند و در این میان شاید اشتباهاتی هم از آنها سر بزند و نیازمند پاسخگویی کارهایشان شوند.
بهترین مهدکودکها آنهایی هستند که کودکان را با اعتماد به نفس و مسئولیت پذیر پرورش میدهند تا کودکان بتوانند به سمت آینده درخشان پیش رویشان گام بردارند.
